Inleiding door ds. Leon Bal, voorzitter PC GVO

Deze studiemiddag heeft als thema spiritualiteit. Dat is al jaren een populair onderwerp waar velen zich graag mee bezighouden. Het gaat vaak samen met een verlangen naar verstilling en rust, naar contemplatie. Het bijzondere van spiritualiteit is echter niet zo zeer gelegen in dit verstillen of tot rust komen. Het gaat juist ‘in beweging komen', of ‘in beweging gezet worden': tot leven komen, zoals Adam de Geest krijgt ingeblazen en tot leven gewekt wordt.

De tijd nemen

Spiritualiteit staat voor gedrevenheid, inspiratie krijgen, aangespoord worden, enthousiast raken. Dat lijken mij woorden, die bij uitstek passen bij een studiedag voor godsdienstdocenten. Want bij ons vak gaat het juist om een afgebakende tijd, een uurtje buiten de gewone orde van dingen op school. Tijd voor spiritualiteit, ruimte in de geest, voor voeding, anders dan brood, aandacht voor iets anders dan rekenen en taal, voor zorg, voor een open oog, een open hart, om je te laten inspireren. Voor je vorming tot heel mens, een individu, kind van God. Zulke momenten mogen inspiratiebronnen zijn, zoals Jesaja 12 beschrijft: Dan zal ik met vreugde water scheppen, uit de bronnen van heil.

De ruimte krijgen

Spiritualiteit, geloof, het begint er allemaal mee dat we ergens in beweging zijn gekomen, geraakt zijn. Of met de woorden van dr. Lia van Aalsum (spiritualiteit in onderwijs): een bewustzijn ontvingen van een binnenruimte in je leven, die je gewaar wordt als je woorden vindt, als je komt tot besef van persoon, van eigenheid. Deze ruimte zoeken wij op wanneer wij werken aan identiteit, aan kennis en vorming, wanneer je iets van het leven mag overdragen aan kinderen op school.
Het gaat om kinderen die heel veel moeten leren, moeten kunnen, moeten organiseren. In een schoolinstituut dat werkt met rapporten en CITO-toetsen, die wil meten hoe kinderen zich ontwikkelen. Maar die juist dit levensgeheim onbenoembaar laat, de ruimte waar kinderen de geheimen van het leven opslaan en leren liefhebben, delen, begrijpen verwonderen.

Het is een gebied dat om zorg vraagt, het gebied dat voor een deel aan onze zorg wordt toevertrouwd. Een groot vertrouwen, dat wij als een gids kinderen een weg mogen wijzen om zichzelf te worden. Een ontdekkingstocht naar beneden, de trappen af, naar de gebieden die wij ziel noemen, waar je identiteit huist, je geloof wortelt, en zin ontstaat.

Ontmoeting met kinderen

Het is een mooie taak voor godsdienstdocenten, om kinderen te ontmoeten op deze levensweg, een weg waarin zij - in beginsel- veel verder zouden kunnen zijn dan wij, als het gaat om ontvankelijkheid, en vertrouwen en toewijding. Daarin kunnen wij veel van de kinderen leren, maar wij mogen hen meenemen in het richten van de aandacht, in het voeden van de ziel, in het ontdekken van bronnen van zingeving, in aandacht en toewijding aan geloof, hoop en liefde, die wij ontdekken in de bijbelse bronnen, en plaatsen in de cultuur van veelkleurige werkelijkheid, de regenboog om ons heen.

Er zijn voor kinderen

Het is aan docenten om kinderen op deze weg te begeleiden. De godsdienstdocent kan daar een hele belangrijke spil in zijn. Dat laat zich niet vertalen in uren die toegewezen zijn, maar in: ‘u bent'. U bent op school, U bent godsdienstdocent, u bent er, om kinderen de weg te wijzen.
Wanneer het gaat om persoonsvorming, meer dan de overdracht van kennis en kunde, wanneer het gaat om het ontdekken van de waarde van geloof, dan vermoed ik dat je dat pas ontdekt in gesprek met iemand die laat zien van welke waarde het geloof voor haar of hem is.

De werkplaats

Hoe werkt het? Ik zou de vergelijking kunnen maken met een stuk gereedschap. Wanneer mijn zoon een combinatietang uit mijn gereedschapskoffer haalt, dan kan ik hem van alles vertellen wat je daarmee kunt doen, maar ik vrees dat hij al snel is afgeleid. Ik kan het hem ook voordoen. En dan onder begeleiding zelf laten doen. Dan is het ineens heel spannend. De godsdienstlessen zijn de werkplaats, waarbij u samen met de kinderen, de geheimen van het leven ontdekken gaat.

Leon Bal, voorzitter